آریا خبر: کاهش ۲۵ درصدی ظرفیت تولید گاز، آسیب به چهار پالایشگاه، احتمال تنش گازی در ۱۱ استان و افزایش مصرف خانگی؛ چرا ایران پیش از آغاز زمستان با هشدار جدی تأمین گاز روبه‌رو شده است؟
به گزارش آریا خبر هشدارهای اخیر مسئولان صنعت نفت و گاز درباره وضعیت تأمین انرژی در ایران نشان می‌دهد که کشور در آستانه زمستان ۱۴۰۵ با یکی از دشوارترین شرایط سال‌های اخیر در حوزه تولید و توزیع گاز طبیعی مواجه شده است. اگرچه هنوز در میانه پاییز قرار داریم، کاهش ظرفیت تولید، ناترازی مزمن انرژی، آسیب به زیرساخت‌های پالایشگاهی و افزایش سریع مصرف با نخستین موج‌های کاهش دما، نگرانی‌ها درباره احتمال کمبود گاز، محدودیت صنایع و اختلال در تأمین انرژی برخی مناطق را افزایش داده است.
ناترازی ۴۰۰ میلیون مترمکعبی؛ زنگ خطر برای زمستان ۱۴۰۵
سعید توکلی، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران، در ۱۰ آبان ۱۴۰۵ اعلام کرد که مجموع کاهش ظرفیت و ناترازی گاز کشور در زمان اوج مصرف زمستانی به حدود ۴۰۰ میلیون مترمکعب در روز می‌رسد. به گفته او، ایران پیش از تحولات نظامی اخیر نیز در زمستان‌ها با ناترازی حدود ۲۵۰ تا ۳۰۰ میلیون مترمکعبی مواجه بود؛ اما آسیب به تأسیسات گازی، حدود ۱۳۰ میلیون مترمکعب دیگر به محدودیت ظرفیت تأمین افزوده است. این ارقام نشان می‌دهد مسئله صرفاً افزایش فصلی مصرف نیست، بلکه شکاف میان عرضه و تقاضای گاز به یک چالش ساختاری تبدیل شده است. باید توجه داشت که رقم ۴۰۰ میلیون مترمکعب، برآورد شرایط اوج مصرف و حاصل جمع تقریبی ناترازی قبلی و کاهش ظرفیت جدید است، نه میزان کسری قطعی در تمام روزهای سال.
حمله به چهار پالایشگاه و کاهش ظرفیت تولید گاز
یکی از مهم‌ترین عوامل تشدید بحران، آسیب‌دیدن تأسیسات گازی در ۲۷ اسفند ۱۴۰۴ است. طبق اظهارات مدیرعامل شرکت ملی گاز، در جریان حملات به چهار پالایشگاه، حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت روزانه تولید و فرآورش گاز کشور از دسترس خارج شد. با تلاش نیروهای صنعت نفت و گاز، حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب از این ظرفیت بازیابی شده، اما همچنان ۱۳۰ میلیون مترمکعب ظرفیت آسیب‌دیده به مدار بازنگشته است. هوشنگ صیدالی، مدیر امور هماهنگی گازرسانی شرکت ملی گاز ایران، نیز اعلام کرده است که این کاهش ظرفیت، شرایط تأمین گاز زمستانی را دشوارتر کرده و احتمال بروز تنش گازی در ۱۱ استان کشور وجود دارد. از سوی دیگر، حمید بورد، سرپرست وزارت نفت، در ۱۳ آبان ۱۴۰۵ کاهش حدود ۲۵ درصدی ظرفیت تولید گاز در پی حملات آمریکا و اسرائیل را تأیید کرد. او تأکید کرده است که تجهیزات و مواد اولیه مورد نیاز برای بازسازی تأسیسات آسیب‌دیده تهیه شده و عملیات تعمیر و بازسازی به‌صورت شبانه‌روزی ادامه دارد. بااین‌حال، زمان دقیق بازگشت تمام ظرفیت ازدست‌رفته هنوز مشخص نشده است.
کدام استان‌ها در معرض تنش گازی قرار دارند؟
بر اساس اظهارات سعید توکلی، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران، از میان ۳۱ استان کشور، ۱۱ استان ممکن است در زمستان با مشکلات تأمین گاز مواجه شوند. در میان مناطق آسیب‌پذیر، سه استان مازندران، گلستان و خراسان شمالی شرایط دشوارتری دارند. قرارگرفتن در انتهای خطوط انتقال گاز و افزایش مصرف در روزهای سرد از عوامل اصلی این آسیب‌پذیری عنوان شده است. همچنین در بخش‌هایی از استان‌های کرمان، اصفهان، آذربایجان غربی، آذربایجان شرقی، اردبیل، کردستان و خراسان رضوی احتمال بروز ناترازی و محدودیت موضعی مطرح شده است. با توجه به اینکه فهرست کامل ۱۱ استان در تمام گزارش‌های منتشرشده به‌صورت یکسان اعلام نشده، نمی‌توان درباره نام استان یازدهم با قطعیت اظهارنظر کرد.
افزایش ۳۰ درصدی مصرف گاز؛ عامل تشدیدکننده بحران
یکی دیگر از نگرانی‌های جدی، رشد سریع مصرف گاز هم‌زمان با کاهش دماست. سعید توکلی اعلام کرده است که در پنج روز اخیر، مصرف گاز در بخش خانگی، تجاری و صنایع جزء حدود ۷۰ میلیون مترمکعب، معادل ۳۰ درصد، افزایش یافته است. همچنین به گفته وی، در دوره اوج مصرف، هر یک درجه کاهش دمای هوا می‌تواند حدود ۲۵ میلیون مترمکعب به تقاضای روزانه گاز اضافه کند. این مقدار تقریباً معادل تولید روزانه یک فاز پارس جنوبی است. شرکت ملی گاز برای کنترل این وضعیت، پویش «دمای ۲۰ درجه» را اجرا کرده است. محدوده ۱۸ تا ۲۱ درجه سانتی‌گراد به‌عنوان محدوده متعارف آسایش حرارتی معرفی شده و تنظیم دمای محیط روی ۲۰ درجه، استفاده از پرده‌های ضخیم، درزگیری پنجره‌ها و تنظیم دمای آب گرمایشی پکیج در محدوده ۵۵ تا ۶۰ درجه از راهکارهای پیشنهادی است.
مازوت‌سوزی صنایع و پیامدهای اقتصادی و زیست‌محیطی
علی‌اکبر الوندیان، دبیر انجمن صنفی کارفرمایان صنعت سیمان، در آبان ۱۴۰۵ از قطع گاز کارخانه‌های سیمان و استفاده گسترده از سوخت جایگزین، به‌ویژه مازوت، خبر داده است. طبق اظهارات او، واحدهای سیمانی از ابتدای سال نیز با محدودیت ۸۰ درصدی گاز مواجه بوده‌اند و به‌جای نیاز روزانه ۲۸ میلیون مترمکعبی، تنها حدود ۵ تا ۶ میلیون مترمکعب گاز دریافت می‌کردند. این محدودیت‌ها علاوه بر افزایش هزینه تولید، می‌تواند بر قیمت تمام‌شده سیمان، زنجیره ساخت‌وساز، صادرات و اشتغال صنعتی تأثیر بگذارد. کاهش تولید کلینکر به میزان ۴.۲ درصد نیز از پیامدهای اعلام‌شده این شرایط است. از منظر زیست‌محیطی، جایگزینی گاز با مازوت در نیروگاه‌ها و صنایع می‌تواند انتشار آلاینده‌هایی مانند دی‌اکسید گوگرد و ذرات معلق را افزایش دهد؛ موضوعی که در شهرهای صنعتی و مناطق پرتراکم اهمیت بیشتری دارد.
وابستگی انرژی ایران به گاز؛ ریشه عمیق بحران
بر اساس گزارش آژانس بین‌المللی انرژی (IEA)، مصرف گاز طبیعی ایران در سال ۲۰۲۴ حدود ۲۶۰ میلیارد مترمکعب بوده است. همچنین گاز طبیعی بیش از ۷۰ درصد ترکیب انرژی اولیه کشور را تشکیل می‌دهد. میدان مشترک پارس جنوبی نیز بیش از ۷۰ درصد تولید گاز ایران را تأمین می‌کند. این وابستگی بالا در کنار محدودیت سرمایه‌گذاری، فرسودگی برخی زیرساخت‌ها، رشد مصرف، قیمت‌گذاری یارانه‌ای و دشواری توسعه ظرفیت تولید، آسیب‌پذیری شبکه انرژی را افزایش داده است.
آیا زمستان ۱۴۰۵ با قطع گاز و خاموشی همراه خواهد شد؟
با توجه به آمار موجود، احتمال محدودیت گاز صنایع، افزایش مازوت‌سوزی نیروگاه‌ها و تشدید فشار بر شبکه برق در روزهای سرد وجود دارد. حمید بورد نیز کاهش ۲۰ درصدی مصرف گاز در بخش خانگی و صنعتی را برای عبور از زمستان ضروری دانسته است. بااین‌حال، هشدار درباره تنش گازی در ۱۱ استان به معنای قطعی گاز خانگی در تمام این مناطق نیست. اولویت شرکت ملی گاز، حفظ تأمین بخش خانگی و مدیریت مصرف صنایع در زمان اوج تقاضاست. جمع‌بندی: بحران گاز ایران در پاییز ۱۴۰۵ حاصل هم‌زمانی سه عامل اساسی است: ناترازی ساختاری عرضه و تقاضا، کاهش ۱۳۰ میلیون مترمکعبی ظرفیت تولید در پی آسیب به پالایشگاه‌ها و افزایش فصلی مصرف. اگر بازسازی تأسیسات با سرعت کافی پیش نرود و مدیریت مصرف به نتیجه نرسد، زمستان امسال می‌تواند با محدودیت بیشتر صنایع، افزایش مصرف سوخت مایع، فشار بر شبکه برق و پیامدهای اقتصادی و زیست‌محیطی همراه شود.
نظر شما