رضا امینی: تردد کامیون‌های باری در گذرگاه‌های مرزی ایران به یکی از داغ‌ترین موضوعات اقتصادی و لجستیکی کشور تبدیل شده است. گزارش‌های کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی نشان می‌دهد صف‌های چندروزه کامیون‌ها، کندی ترخیص کالا و ناهماهنگی دستگاه‌های مسئول، نه‌فقط هزینه رانندگان و صاحبان بار را افزایش داده، بلکه زنجیره تأمین، صادرات و واردات و اعتبار گذرگاه‌های مرزی کشور را نیز تهدید می‌کند. در مرکز این بحران، مرز بازرگان قرار دارد؛ مرزی که به گفته نمایندگان مجلس با ورود حجم عظیمی از بار و کامیون روبه‌رو شده، اما ظرفیت پذیرش و مدیریت آن هماهنگ نشده است.
به گزارش آریانیوز، چهار گزارش منتشرشده در خبرگزاری خانه ملت، تصویری نگران‌کننده از وضعیت مبادی مرزی ارائه می‌دهد: از سرگردانی حدود ۹ هزار کامیون در پشت مرز بازرگان تا کاهش پذیرش کامیون از سمت ترکیه و تأکید نمایندگان بر پایان دادن به تصمیم‌گیری‌های بخشی. این گزارش‌ها در حالی منتشر می‌شوند که کمیسیون عمران از رفع بخش عمده‌ای از موانع تردد کامیون‌ها خبر می‌دهد، اما بر این نکته پافشاری می‌کند که بدون مدیریت واحد مرزی، بحران می‌تواند دوباره بازتولید شود.
صف‌های چندروزه کامیون‌ها؛ ضربه به ترخیص کالا
مجتبی یوسفی، عضو کمیسیون عمران مجلس، در صحن علنی با انتقاد از وضعیت مبادی مرزی گفت صف‌های چندروزه کامیون‌ها در مرزها قابل قبول نیست و هماهنگی دستگاه‌ها باید مستقیماً به تسریع ترخیص کالا منجر شود. او تأکید کرد که تأخیر در تردد و ترخیص، فقط یک مشکل اداری نیست؛ بلکه هزینه حمل‌ونقل، قیمت تمام‌شده کالا و رقابت‌پذیری تجارت خارجی را افزایش می‌دهد. یوسفی به تجربه دوره جنگ ۴۰ روزه اشاره کرد و گفت در آن مقطع، ترخیص کالا و حمل‌ونقل نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۳۰ درصد افزایش یافته بود. این آمار نشان می‌دهد که در شرایط اضطرار، هماهنگی میان نهادهای مرتبط می‌تواند سرعت عمل را بالا ببرد؛ بنابراین پرسش اصلی این است که چرا همین توان مدیریت در شرایط عادی به‌صورت پایدار فعال نمی‌شود. او از دولت درباره سه محور کلیدی سؤال کرد: حذف مقررات زائد در مبادی مرزی، اصلاح آیین‌نامه سوخت کامیون‌داران و هماهنگی وزارت اقتصاد، وزارت راه و شهرسازی و وزارت امور خارجه برای تسریع ترخیص کالا. این سه محور، دقیقاً همان نکاتی است که رانندگان و فعالان حمل‌ونقل سال‌هاست به آن اشاره می‌کنند.
مرز بازرگان؛ ۹ هزار کامیون و بحران ترانزیت
عمر علیپور اقدم، نماینده مردم ماکو در مجلس شورای اسلامی، وضعیت مرز بازرگان را نیازمند رسیدگی فوری دانست و اعلام کرد حدود ۹ هزار کامیون در پشت این مرز سرگردان هستند. به گفته او، بحران بنادر جنوبی باعث شده حجم ترانزیت در مرز بازرگان تقریباً چهار برابر شود؛ در حالی که ظرفیت پذیرش، مدیریت ترافیک و هماهنگی بین‌المللی متناسب با این جهش آماده نشده است. این عدد، ابعاد بحران را روشن‌تر می‌کند. مرز بازرگان در شرایط عادی روزانه حدود ۲ هزار تردد ورود و خروج را مدیریت می‌کند، اما در زمان انتشار گزارش، سمت ترکیه فقط ۲۰۰ کامیون را می‌پذیرفت و وعده داده بود این رقم به ۵۰۰ کامیون در روز برسد. تفاوت میان ظرفیت واقعی مرز و حجم بار منتظر، عملاً به صف طولانی، اتلاف سوخت، افزایش هزینه لجستیک و فشار مضاعف بر رانندگان تبدیل شده است.
مدیریت هماهنگ مرزها؛ پایان تصمیم‌گیری‌های بخشی
حسین محمدزاده، عضو کمیسیون عمران مجلس، ریشه مشکل را در تصمیم‌گیری‌های بخشی و پراکنده دانست. او گفت مدیریت هماهنگ مرزها باید جایگزین تصمیم‌گیری‌های جزیره‌ای شود؛ چراکه در یک گذرگاه مرزی، گمرک، وزارت راه، نیروی انتظامی، قرنطینه، استاندارد، وزارت امور خارجه و دستگاه‌های محلی هم‌زمان دخالت دارند و نبود یک مرجع واحد، سرعت عمل را کاهش می‌دهد. محمدزاده اجرای ماده ۵۷ قانون برنامه هفتم پیشرفت و تقویت «ستاد گذر» را ضروری خواند. او تجربه جنگ ۱۲ روزه و جنگ ۴۰ روزه را نمونه‌ای از مدیریت هماهنگ و هوشمندانه دستگاه‌ها در تسریع تخلیه بنادر جنوبی توصیف کرد. پیام این مقایسه روشن است: اگر در شرایط بحرانی امکان هماهنگی سریع وجود داشته، باید این الگو به یک سازوکار دائمی و غیرسیاسی برای مدیریت مرزها تبدیل شود.
فرماندهی واحد مرزی؛ راه‌حل یا شعار؟
صدیف بدری، نایب‌رئیس کمیسیون عمران مجلس، در گفت‌وگو با خانه ملت اعلام کرد بخش عمده‌ای از موانع تردد کامیون‌ها در مبادی مرزی با پیگیری کمیسیون عمران و همکاری وزارت راه و شهرسازی و گمرک ایران رفع شده است. بااین‌حال، او تأکید کرد که این اقدامات نباید به راهکارهای مقطعی محدود بماند؛ چراکه مشکل اصلی در نبود «فرماندهی و مدیریت واحد مرزی» است. بدری پیشنهاد داد کنترل‌های گمرکی و قرنطینه به عمق چند کیلومتری پشت مرز منتقل شود تا توقف کامیون‌ها در صفر مرزی کاهش یابد. این راهکار می‌تواند هم ترافیک مرز را روان‌تر کند و هم امکان کنترل فنی، بهداشتی و گمرکی را بدون ایجاد گلوگاه حفظ نماید. او همچنین بر ضرورت الگوگیری از تجربه ترخیص سریع کالا در شرایط اضطرار تأکید کرد.
انتقاد اصلی؛ چرا بحران تکرار می‌شود؟
نکته انتقادی این گزارش‌ها آن است که بحران مرز بازرگان صرفاً نتیجه افزایش ناگهانی ترانزیت نیست؛ بلکه نشانه ضعف در برنامه‌ریزی ظرفیت، هماهنگی بین‌دستگاهی و مدیریت اطلاعات است. وقتی حجم ترانزیت چهار برابر می‌شود، اما پذیرش کامیون از سمت دیگر مرز به ۲۰۰ دستگاه در روز محدود می‌ماند، مسئولیت فقط بر دوش یک دستگاه نیست. اگر دولت و مجلس بخواهند از تکرار این بحران جلوگیری کنند، باید «فرماندهی واحد مرزی» را با اختیارات واقعی، سامانه رصد لحظه‌ای صف کامیون‌ها، تعیین سهمیه شفاف تردد و سازوکار جبران خسارت رانندگان اجرایی کنند. در غیر این صورت، مرز بازرگان همچنان نماد گلوگاه ترانزیت ایران باقی خواهد ماند و هزینه آن را تولیدکننده، صادرکننده، واردکننده و در نهایت مصرف‌کننده خواهد پرداخت.
نظر شما