شیرین نقیه پور: مالیاتی که پرداخت می‌شود، کجا می‌رود؟ طرح تأمین هزینه مرمت میدان نقش‌جهان و باغ فین کاشان می‌تواند به این پرسش، پاسخی ملموس بدهد؛ حفاظت از بناهایی که بخشی از حافظه تاریخی ایران‌اند. اعلام امکان مشارکت مؤدیان مالیاتی در مرمت این دو مجموعه، فرصتی برای پیوند دادن منابع عمومی با حفاظت از میراث فرهنگی است؛ اما تجربه‌های جهانی نشان می‌دهد موفقیت چنین طرح‌هایی، علاوه بر جذب پول، به قواعد تخصیص اعتبار، گزارش‌دهی عمومی و کیفیت اجرای پروژه‌ها وابسته است.
ظرفیت ۳۵ میلیارد تومانی برای دو مجموعه تاریخی
به گزارش آریا خبر سیدروح‌الله سیدالعسگری، معاون میراث فرهنگی اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اصفهان، از دریافت مجوز طرح نشان‌دار کردن مالیات برای مجموعه آثار تاریخی میدان نقش‌جهان خبر داده است. مسجد جامع عباسی، مسجد شیخ لطف‌الله و بازار قیصریه از بناهای معرفی‌شده در این طرح هستند و باغ فین کاشان نیز مشمول آن می‌شود. به گفته سیدالعسگری، ظرفیت مالیاتی پیش‌بینی‌شده برای مجموع طرح‌های مرمتی نقش‌جهان و باغ فین، تا سقف ۳۵۰ میلیارد ریال، معادل ۳۵ میلیارد تومان است. او این رویکرد را راهکاری برای «تأمین منابع مالی ضروری جهت حفظ آثار تاریخی از طریق مشارکت مستقیم مودیان مالیاتی» توصیف کرده است.
مالیات نشان‌دار چگونه به پروژه می‌رسد؟
چارچوب عمومی این سازوکار در ایران، در آیین‌نامه مصوب ۱۰ تیر ۱۴۰۳ هیئت وزیران آمده است. ماده سوم، امکان پیشنهاد تخصیص مالیات پرداختی به پروژه‌های معرفی‌شده را برای مؤدیان مشمول تبصره ماده ۱۰۰ قانون مالیات‌های مستقیم پیش‌بینی می‌کند. بنابراین، اشاره خبر اصفهان به مشارکت «شرکت‌ها»، نیازمند توضیح درباره مبنای قانونی و مسیر اجرایی مربوط است. این آیین‌نامه، انتخاب پروژه را پایان فرایند نمی‌داند. اعتبارات باید گردش خزانه و مراحل ابلاغ و تخصیص را طی کنند. سازمان برنامه‌وبودجه نیز مکلف است حداکثر یک ماه پس از اعلام کتبی درآمد وصولی و فهرست پروژه‌های منتخب، نسبت به ابلاغ و تخصیص اعتبار اقدام کند. ماده هفتم، اعلام گزارش منابع تخصیص‌یافته برای انتشار عمومی را حداکثر تا ۱۵ روز پس از تخصیص مقرر کرده است. پس شفافیت، صرفاً پیشنهادی برای بهترشدن طرح نیست؛ در چارچوب اجرایی آن نیز جای دارد.
ایتالیا؛ انتخاب میراث فرهنگی در اظهارنامه مالیاتی
اصل انتخاب محل مصرف بخشی از منابع مالیاتی، سابقه بین‌المللی دارد. در ایتالیا، سازوکار «هشت در هزار» به مؤدی اجازه می‌دهد مقصد سهمی معادل هشت‌درهزار، یعنی ۰٫۸ درصد از عواید مالیات بر درآمد اشخاص را میان دولت و نهادهای دینی تعیین کند. در صورت انتخاب دولت، «میراث فرهنگی» یکی از حوزه‌های قابل انتخاب است. شباهت این روش با مالیات نشان‌دار، مشارکت مؤدی در جهت‌دهی منابع است؛ تفاوت آن اینکه انتخاب حوزه میراث فرهنگی، لزوماً به معنای انتخاب مستقیم یک بنای مشخص نیست. بنابراین، این تجربه را باید نمونه‌ای مشابه دانست، نه نسخه‌ای کاملاً یکسان با طرح اصفهان.
«آرت‌بونوس»؛ بیش از یک میلیارد یورو کمک فرهنگی
ایتالیا ابزار دیگری نیز دارد: «آرت‌بونوس» که در سال ۲۰۱۴ معرفی و با قانون ثبات ۲۰۱۶ دائمی شد. در این مدل، اشخاص و بنگاه‌ها بابت کمک‌های واجد شرایط به فرهنگ، اعتبار مالیاتی معادل ۶۵ درصد مبلغ کمک دریافت می‌کنند. این سازوکار، کمک مالی همراه با مشوق مالیاتی است و با تعیین مقصد مالیات معمول تفاوت دارد. وزارت فرهنگ ایتالیا در گزارش دوم دسامبر ۲۰۲۵، مجموع کمک‌های ثبت‌شده را یک میلیارد و ۱۴۴ میلیون و ۶۲۲ هزار و ۹۱۰ یورو اعلام کرده است؛ با بیش از ۵۰ هزار حامی، ۲۸۵۴ نهاد بهره‌مند و ۷۹۴۷ مداخله منتشرشده در سامانه. این آمار، تجمعی و مربوط به حوزه‌های مختلف فرهنگی است؛ نه صرفاً مرمت بناها یا پروژه‌های تکمیل‌شده. نمونه مشخص، مرمت پرده تاریخی تئاتر «نووو جان‌کارلو منوتی» در شهر اسپولتو است؛ اثری از سال ۱۸۶۱ که پروژه مرمت آن در بخش «بناها و مکان‌های فرهنگی» مسابقه آرت‌بونوس ۲۰۲۵ برگزیده شد. وزارت فرهنگ ایتالیا، اجرای آن را حاصل همکاری عمومی و خصوصی و حمایت حامیان معرفی کرده است.
پرتغال؛ یک درصد مالیات برای نهادهای فرهنگی
در پرتغال، شهروندان از سال ۲۰۱۷ امکان اختصاص نیم‌درصد مالیات بر درآمد خود به نهادهای فرهنگی واجد شرایط را داشته‌اند. قانون شماره ۴۲ سال ۲۰۲۴ این سقف را به یک درصد افزایش داد. انتخاب نهاد هنگام ارائه اظهارنامه انجام می‌شود و برای مؤدی مالیات اضافه‌ای ایجاد نمی‌کند. دریافت‌کننده باید واجد شرایط قانونی و در فهرست مربوط ثبت شده باشد. تفاوت مهم با خبر نقش‌جهان، انتخاب «نهاد فرهنگی» به‌جای الزاماً یک پروژه مرمتی مشخص است؛ تمایزی که در مقایسه الگوها نباید نادیده گرفته شود.
چهار شرط برای نتیجه‌دادن طرح اصفهان
از مقایسه این سازوکارها می‌توان چهار ضرورت اجرایی استخراج کرد. نخست، هر پروژه باید شناسنامه عمومی داشته باشد: برآورد هزینه، عملیات، مجری، زمان‌بندی و مبالغ وصول و تخصیص‌یافته.دوم، گزارش مالی باید با گزارش فنی همراه شود؛ مبلغ هزینه‌شده، به‌تنهایی کیفیت مرمت را اثبات نمی‌کند. سوم، این منابع باید مکمل مسئولیت بودجه‌ای دولت باشند تا مشارکت مردم به کاهش اعتبارات عادی حفاظت منجر نشود. چهارم، شهرت بنا نباید تنها معیار جذب اعتبار باشد؛ آثار کمترشناخته‌شده نیز ممکن است با خطر فوری‌تری روبه‌رو باشند.
نظر شما