آریا خبر : سامانه‌های مدیترانه‌ای، رطوبت دریایی و شرایط محلی، در کنار اثر غیرمستقیم ال‌نینو، علت اصلی بارش‌های سنگین اخیر بوده‌اند. بارش‌های سنگین آبان‌ماه در بخش‌هایی از ایران را نمی‌توان صرفاً به پدیده ال‌نینو نسبت داد. ال‌نینو می‌تواند احتمال بارش بیش از نرمال را در برخی مناطق افزایش دهد، اما عامل بی‌واسطه این بارش‌ها ورود سامانه‌های جوی از مدیترانه و ترکیب آن‌ها با رطوبت دریاهای اطراف ایران بوده است.
ال‌نینو چیست و چه نقشی دارد؟
به گزارش آریا خبر ال‌نینو بخش گرمِ نوسان جنوبی–ال‌نینو (ENSO) است و با گرم‌شدن غیرعادی آب سطحی در مرکز و شرق اقیانوس آرام استوایی شکل می‌گیرد. این پدیده با تغییر در گردش جو و اقیانوس، الگوهای بارش و دما را در مقیاس جهانی جابه‌جا می‌کند؛ اما یک سامانه هواشناسی نیست که مستقیماً وارد ایران شود. سازمان جهانی هواشناسی (WMO) در به‌روزرسانی اکتبر ۲۰۲۶ اعلام کرد ال‌نینوی کنونی ممکن است بسیار قوی باشد و دمای سطح اقیانوس آرام استوایی در فاصله نوامبر ۲۰۲۶ تا ژانویه ۲۰۲۷ تا ۳.۸ درجه بالاتر از میانگین برسد. بااین‌حال، WMO تأکید می‌کند که قدرت ال‌نینو به‌تنهایی اندازه و محل اثر آن را در یک منطقه تعیین نمی‌کند و اطلاعات ENSO باید با عوامل منطقه‌ای و محلی ترکیب شود.
عامل مستقیم بارش‌ها
بارش‌های اخیر ایران بیشتر از برخورد سامانه‌های مدیترانه‌ای با رطوبت دریایی ناشی شده‌اند. ورود سامانه‌های بارشی از مدیترانه و شرق اقیانوس اطلس، همراه با انتقال رطوبت از اقیانوس هند، دریای سرخت و دریای خزر، شرایط لازم برای رگبار، رعدوبرق و بارش سنگین را فراهم کرده است. در این فرایند، ارتفاعات زاگرس نقش مهمی دارند: هوای مرطوب هنگام برخورد با ارتفاعات مجبور به صعود می‌شود، سرد می‌شود و بارش تشدید می‌گردد. به همین دلیل، بارش‌ها در غرب، جنوب‌غرب و برخی مناطق کوهستانی متمرکزتر و شدیدتر بوده‌اند.
چرا ال‌نینو عامل مستقیم نیست؟
ال‌نینو یک عامل زمینه‌ساز یا تقویت‌کننده است، نه علت مستقیم و انحصاری بارش‌های آبان‌ماه. پژوهشی در مجله Weather and Climate Dynamics نشان می‌دهد اثر ENSO بر بارش خاورمیانه در فصل سرد وجود دارد، اما معمولاً محدود است و به فصل، منطقه و شرایط جوی هم‌زمان وابسته است. سازمان جهانی هواشناسی نیز تصریح می‌کند که پیش‌بینی‌های فصلی، «روند منطقه‌ای» را نشان می‌دهند، نه وقوع یک رویداد مشخص در یک کشور یا شهر؛ بنابراین برای تعیین زمان و مکان دقیق بارش، پیش‌بینی‌های ملی و تفسیر کارشناسی ضروری است.
کارشناس خارجی چه می‌گوید؟
ونسا کاردامونه (Vanessa Cardamone)، مشاور تحلیل اقلیم در اندیشکده بشردوستانه ACAPS، تأکید کرده که ال‌نینو را نباید از سایر عوامل جدا کرد. او گرمای غیرعادی خشکی، اقیانوس‌ها و دریاها را نیز از عوامل مؤثر بر الگوهای بارش و رویدادهای بارشی شدید می‌داند. به گفته کاردامونه، اثر ال‌نینو در خاورمیانه و ایران یکسان و قابل پیش‌بینی نیست؛ بنابراین نباید از یک رویداد اقلیمی بزرگ، نتیجه‌ای یکسان برای همه مناطق گرفت. این دیدگاه با هشدار WMO نیز هم‌راستاست که اثر ال‌نینو را باید در کنار شرایط محلی ارزیابی کرد.
چرا بارش‌ها سیل‌آسا شدند؟
شدت بارش به معنای افزایش یکنواخت باران در کل کشور نیست. بارش‌های اخیر در برخی مناطق متمرکز بوده‌اند و همین تمرکز، همراه با خشکی خاک، ظرفیت محدود زیرساخت‌های شهری و رواناب سریع در حوضه‌های آبریز، احتمال سیلاب و آب‌گرفتگی را افزایش داده است. بارش‌های رگباری و نقطه‌ای معمولاً در مدل‌های اقلیمی بلندمدت قابل پیش‌بینی نیستند و تنها با نزدیک‌شدن سامانه، در پیش‌بینی‌های کوتاه‌مدت قابل رصد می‌شوند. بنابراین، ال‌نینو ممکن است احتمال پربارش بودن فصل را افزایش دهد، اما عامل تعیین‌کننده سیلاب، شدت، مکان و زمان دقیق بارش است.
نظر شما