امید صدری: طرح موضوع بازنگری در دکترین هسته‌ای ایران، پس از سال‌ها بحث درباره ماهیت و حدود برنامه هسته‌ای کشور، بار دیگر به یکی از محورهای مهم مناقشه سیاسی و امنیتی تبدیل شده است. اظهارات امام جمعه موقت تهران درباره ضرورت تجدیدنظر در سیاست هسته‌ای، انتشار یادداشتی انتقادی یک پایگاه خبری درباره پیامدهای چنین رویکردی، هشدار یک نماینده سابق مجلس نسبت به هزینه‌های بین‌المللی طرح موضوع ساخت بمب اتم و در نهایت تأکید دبیر شورای عالی امنیت ملی بر اتخاذ نشدن تصمیم جدید، تصویری چندوجهی از وضعیت کنونی این بحث ارائه می‌دهد؛ تصویری که در آن، مطالبه تغییر، نگرانی از تبعات آن و ابهام درباره تصمیم نهایی هم‌زمان دیده می‌شود.
آغاز ماجرا، خطبه امام جمعه موقت تهران
به گزارش آریا خبر ماجرا از خطبه محمدجواد حاج‌علی‌اکبری، امام جمعه موقت تهران، در خطبه‌های نماز جمعه آغاز شد، جایی که با طرح ضرورت بازنگری در دکترین هسته‌ای جمهوری اسلامی، خواستار ورود نخبگان، صاحب‌نظران و کارشناسان به این موضوع شد. محور اصلی استدلال او، تغییر شرایط امنیتی ایران در پی حملات آمریکا و اسرائیل، نقض تعهدات و عبور طرف‌های مقابل از خطوط قرمز جمهوری اسلامی بود. از نگاه حاج‌علی‌اکبری، تجربه تحولات اخیر نشان داده است که نمی‌توان بدون ارزیابی مجدد تهدیدها، سیاست‌های گذشته را به همان شکل ادامه داد. او بازنگری در دکترین هسته‌ای را «نه واکنشی هیجانی، بلکه موضوعی مرتبط با آگاهی ملی» و ضرورت تأمین امنیت کشور معرفی کرد.
نکته مهم در پیشنهاد امام جمعه: برخورداری از بازدارندگی هسته‌ای
نکته مهم در پیشنهاد امام جمعه موقت تهران، تأکید بر سازوکار تصمیم‌گیری بود. او خواستار آن شد که دیدگاه‌های کارشناسی «جمع‌آوری» و برای بررسی و تصمیم‌گیری به رهبر انقلاب ارائه شود و در نهایت، تصمیم نهایی مبنای عمل قرار گیرد. در این چارچوب، مسئله صرفاً طرح یک موضع سیاسی درباره ساخت سلاح هسته‌ای نیست، بلکه بحث بر سر ارزیابی مجدد راهبرد بازدارندگی کشور در شرایطی است که تهدیدهای نظامی و امنیتی وارد مرحله تازه‌ای شده‌اند. موافقان تغییر نیز معتقدند تجربه کشورهایی مانند کره شمالی نشان داده است که برخورداری از «بازدارندگی هسته‌ای» می‌تواند محاسبات قدرت‌های مهاجم را تغییر دهد. آنان همچنین این پرسش را مطرح می‌کنند که آیا شرایط امنیتی جدید، ضرورت بررسی دوباره ملاحظات پیشین درباره دکترین هسته‌ای را ایجاد نکرده است؟
یادداشت روزنو: دیدن موضوع از منظری متفاوت
در مقابل این رویکرد، یادداشت انتقادی روزنو، طرح چنین موضوعی از تریبون نماز جمعه را از چند منظر قابل تأمل دانسته است. استدلال اصلی این یادداشت آن است که دکترین هسته‌ای، موضوعی تخصصی و راهبردی است که باید در نهادهای مسئول و بر پایه محاسبه دقیق هزینه و فایده بررسی شود. از این منظر، طرح موضوع در یک تریبون عمومی ممکن است به‌گونه‌ای برداشت شود که گویا تغییر سیاست هسته‌ای به یک موضع رسمی یا تکلیف دینی تبدیل شده است؛ درحالی‌که چنین تصمیمی نیازمند بررسی همه دیدگاه‌ها و ارزیابی پیامدهای بلندمدت آن است.
هشدار نقوی‌حسینی متوجه پیامدهای بین‌المللی چنین اظهاراتی است
در همین فضای اختلاف‌نظر، سیدحسین نقوی‌حسینی، فعال سیاسی اصولگرا و نماینده سابق مجلس، از زاویه هزینه‌های دیپلماتیک و مناسبات بین‌المللی به موضوع پرداخته است. او معتقد است اظهارنظر درباره خروج از پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT) یا حرکت به سمت ساخت بمب اتم، در شرایطی که هنوز تصمیم رسمی درباره تغییر استراتژی هسته‌ای کشور اعلام نشده، می‌تواند برای ایران هزینه‌ساز باشد. به اعتقاد نقوی‌حسینی، مواضع اشخاص دارای جایگاه سیاسی در داخل کشور، صرفاً اظهارنظرهای داخلی باقی نمی‌ماند و ممکن است در مذاکرات و تعاملات دیپلماتیک به‌عنوان نشانه‌ای از تغییر سیاست رسمی ایران مورد استناد طرف‌های مقابل قرار گیرد.
هشدار مهم نقوی‌حسینی متوجه پیامدهای بین‌المللی چنین اظهاراتی است. او معتقد است طرح بحث ساخت سلاح هسته‌ای یا خروج از NPT می‌تواند زمینه اجماع بیشتر آمریکا، اروپا و اسرائیل علیه ایران را فراهم کند و حتی حمایت شرکای مهمی مانند چین و روسیه را با تردید مواجه سازد. از نگاه این فعال سیاسی، تفاوت اساسی میان اظهارنظرهای فردی و تصمیم نهادهای رسمی باید حفظ شود. او تصریح می‌کند که اگر نهادهای اصلی تصمیم‌گیر کشور درباره تغییر استراتژی هسته‌ای به جمع‌بندی برسند و مصوبه رسمی صادر کنند، شرایط متفاوت خواهد بود. همچنین هرگونه تحول در مبانی شرعی و سیاست‌های کلان این حوزه باید از مسیرهای رسمی و با تعیین تکلیف موضوع در سطح رهبری و شورای عالی امنیت ملی دنبال شود.
آب پاکی دبیر شعام روی دست پیشنهاد هسته‌ای
در نهایت، محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی و نماینده رهبر انقلاب در این شورا، با اظهارات خود مهم‌ترین تصویر رسمی از وضعیت فعلی بحث را ارائه کرده است. او ضمن تأیید مطرح بودن پرسش درباره ادامه دکترین سابق در صورت وقوع جنگی دیگر، تأکید کرده است که تاکنون تصمیم جدیدی در این زمینه به‌صورت رسمی اتخاذ نشده است. رضایی در عین حال به مطالبه بخشی از جامعه برای بازنگری اشاره کرده و توضیح داده است که هدف قرار گرفتن تأسیسات هسته‌ای ایران، با وجود همکاری‌های اعلام‌شده با بازرسی‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، این پرسش را در افکار عمومی ایجاد کرده که ادامه سیاست گذشته تا چه اندازه می‌تواند امنیت کشور را تضمین کند. اهمیت اظهارات رضایی در آن است که میان مطرح بودن بحث و اتخاذ تصمیم راهبردی تمایز قائل می‌شود. او از یک سو احتمال بازنگری در دکترین هسته‌ای را در صورت تکرار جنگ، موضوعی قابل بررسی می‌داند و از سوی دیگر، بر نبود مصوبه و تصمیم رسمی جدید تأکید می‌کند. این موضع نشان می‌دهد که تحولات امنیتی اخیر، پرسش‌هایی جدی درباره کارآمدی بازدارندگی موجود ایجاد کرده، اما هنوز به اعلام تغییر سیاست هسته‌ای کشور منجر نشده است.
نظر شما