شیرین رجبی : نتایج طرح ملی سنجش سلامت روان نشان می‌دهد استان اصفهان با شیوع ۶٫۶۵ درصدی ترومای روانی ناشی از جنگ، در رتبه سوم کشور قرار گرفته است. در این استان ۴٬۷۰۶ نفر در گروه پرخطر شناسایی شده‌اند؛ آماری که اهمیت فوری خدمات روان‌شناسی، مشاوره تخصصی و مداخلات روانی‑اجتماعی در اصفهان را دوچندان می‌کند. افزایش اضطراب، بی‌خوابی، ترس، نگرانی مزمن و اختلالات خواب پس از جنگ، دیگر یک مسئله فردی نیست، بلکه نیازمند برنامه عملی برای سلامت روان شهروندان اصفهانی است.
اصفهان در کانون آسیب روانی جنگ
به گزارش آریا خبر سنجش سلامت روان پس از جنگ چهل‌روزه از سوی سازمان بهزیستی کشور و با مشارکت نهادهای مرتبط انجام شد. این پیمایش با هدف ارزیابی میزان اضطراب، نگرانی و آسیب روانی شهروندان پس از بحران طراحی شده بود و در تمام ۳۱ استان کشور اجرا شد. یافته‌ها نشان می‌دهد اصفهان با شیوع ۶٫۶۵ درصدی ترومای روانی، پس از تهران با بیش از ۲۰ درصد و خراسان رضوی با ۸٫۸۴ درصد، در جایگاه سوم کشور ایستاده است. در استان اصفهان ۴٬۷۰۶ نفر در گروه پرخطر قرار گرفته‌اند؛ تعدادی که اگر خدمات مشاوره و پیگیری درمانی به‌موقع ارائه نشود، ممکن است به اضطراب مزمن، افسردگی، اختلال استرس پس از سانحه یا مشکلات جدی خواب و روابط خانوادگی تبدیل شود. این آمار نشان می‌دهد آسیب روانی جنگ تنها محدود به مناطق درگیر مستقیم نیست. ترس از حمله، ناآرامی خبری، نگرانی برای خانواده، قطع شدن زندگی عادی و احساس ناامنی می‌تواند حتی در شهرهایی که دور از خط مقدم هستند، ردپای روانی عمیقی بر جای بگذارد.
چرا اصفهان آسیب‌پذیرتر است؟
اصفهان یکی از پرجمعیت‌ترین استان‌های کشور است و شهر اصفهان، کاشان، خمینی‌شهر، مبارکه، فولادشهر، نجف‌آباد و شاهین‌شهر جمعیت بزرگی را در خود جای داده‌اند. تراکم جمعیت، حضور خانواده‌های جوان، دغدغه‌های معیشتی، فشار کاری و نگرانی درباره آینده می‌تواند اثر روانی بحران‌ها را تشدید کند. در چنین شرایطی، پیام‌های هشداردهنده، اخبار پرتنش و عدم قطعیت درباره ادامه بحران می‌تواند حساسیت روانی افراد را بالا ببرد. برخی افراد پس از جنگ با علائمی مانند بی‌قراری، تپش قلب، کاهش تمرکز، خواب‌های آشفته، پرخاشگری، گوشه‌گیری یا نگرانی مداوم روبه‌رو می‌شوند. این نشانه‌ها اگر بیش از چند هفته ادامه یابند، نیاز به ارزیابی تخصصی دارند. نکته مهم این است که «ترومای روانی» به معنای تشخیص قطعی اختلال روانی برای همه افراد نیست. در گزارش‌های سنجش، منظور از افراد پرخطر کسانی هستند که بر اساس پرسش‌نامه‌ها نشانه‌های اضطراب یا آسیب روانی قابل توجهی نشان داده‌اند و باید برای ارزیابی دقیق‌تر به مشاور یا روان‌شناس ارجاع شوند.
شکاف بزرگ میان غربالگری و درمان
مهم‌ترین بخش این آمار، نه فقط تعداد افراد پرخطر، بلکه فاصله میان شناسایی مشکل و دریافت خدمات است. در سطح ملی، از حدود ۷۰ هزار نفری که در سنجش اولیه در معرض اضطراب یا آسیب روانی تشخیص داده شدند، تنها نزدیک به ۱۱ هزار نفر به مراکز مشاوره مراجعه کرده‌اند. این یعنی بخش قابل توجهی از افرادی که نیاز به کمک دارند، به دلایلی مانند هزینه، ترس از قضاوت شدن، نبود اطلاعات، دشواری دسترسی به مرکز مشاوره یا امید به اینکه مشکل خودبه‌خود برطرف شود، از دریافت خدمات بازمانده‌اند. برای اصفهان این عدد اهمیت ویژه‌ای دارد. شناسایی ۴٬۷۰۶ نفر پرخطر تنها زمانی معنا پیدا می‌کند که مسیر درمان شفاف، در دسترس و کم‌هزینه باشد. در غیر این صورت، غربالگری به یک آمار اداری تبدیل می‌شود و افراد نیازمند در خانه با اضطراب، ترس و بی‌خوابی تنها می‌مانند.
نشانه‌هایی که نباید نادیده گرفت
پس از بحران‌ها و جنگ، بسیاری از افراد در روزهای نخست دچار واکنش‌های طبیعی استرس می‌شوند. اما برخی نشانه‌ها می‌توانند نشان‌دهنده نیاز فوری به کمک تخصصی باشند. در چنین شرایطی مراجعه به روان‌شناس، روان‌پزشک یا مراکز مشاوره معتبر می‌تواند از تبدیل استرس حاد به اختلال مزمن جلوگیری کند. حمایت خانواده نیز نقش مهمی دارد؛ گوش دادن بدون قضاوت، کاهش مواجهه با اخبار پرتنش و ایجاد روتین آرام روزانه می‌تواند به بازیابی روانی کمک کند.
خدمات روان‌شناسی در اصفهان
اداره‌کل بهزیستی استان اصفهان خدمات روان‌شناختی، مشاوره فردی، مشاوره خانواده و مددکاری اجتماعی را برای کاهش اثرات روانی بحران ارائه می‌دهد. خط تلفن ۱۴۸۰ نیز به‌صورت رایگان و شبانه‌روزی در دسترس شهروندان است و مشاوران و روان‌شناسان در آن خدمات اولیه روان‌شناختی و مدیریت هیجانات را ارائه می‌کنند. در کنار بهزیستی، مراکز مشاوره خصوصی و نیمه‌خصوصی در شهر اصفهان و شهرستان‌ها نیز خدمات درمان اضطراب، مشاوره فردی، زوج‌درمانی، مشاوره کودک و نوجوان و درمان اختلالات خواب را ارائه می‌دهند. با این حال، مسئله اصلی دسترسی برابر همه اقشار به این خدمات است؛ به‌ویژه برای خانواده‌های کم‌درآمد، سالمندان، نوجوانان و افرادی که در مناطق دورتر از مرکز استان زندگی می‌کنند.
راهکار عملی برای کاهش آسیب روانی
برای مدیریت اضطراب پس از جنگ در اصفهان، سیاست‌گذاری باید از سطح اعلام آمار فراتر رود. لازم است افراد شناسایی‌شده از طریق پیامک یا تماس تلفنی برای دریافت جلسه اول مشاوره دعوت شوند. مدارس، دانشگاه‌ها، بیمارستان‌ها، ادارات و مراکز محله‌محور نیز می‌توانند نقش مهمی در ارجاع سریع افراد پرخطر ایفا کنند. گسترش مراکز مشاوره در محله‌های حاشیه‌ای، ارائه خدمات آنلاین و تلفنی، کاهش هزینه مشاوره برای گروه‌های آسیب‌پذیر و آموزش کمک‌های اولیه روانی به مربیان مدارس و فعالان اجتماعی می‌تواند بار فشار را کاهش دهد. سازمان جهانی بهداشت نیز در بحران‌ها بر ارائه حمایت انسانی، اطلاعات دقیق، امنیت روانی و اتصال افراد به منابع حمایتی تأکید می‌کند.
پیام اصلی برای شهروندان اصفهانی
آمار ۶٫۶۵ درصدی ترومای روانی در اصفهان یک هشدار جدی است، اما در عین حال فرصتی برای اقدام است. اضطراب پس از جنگ طبیعی است، اما رها کردن آن می‌تواند به مشکل مزمن تبدیل شود. اگر شما یا یکی از نزدیکانتان دچار بی‌خوابی، ترس مداوم، نگرانی شدید یا تغییرات ناگهانی در رفتار هستید، بهتر است کمک تخصصی بگیرید. سلامت روان اصفهان تنها با ساختن بیمارستان یا افزایش شمار روان‌شناسان بهبود نمی‌یابد؛ به فرهنگ پذیرش کمک گرفتن، خدمات در دسترس و پیگیری واقعی افراد پرخطر نیاز دارد. ترومای روانی جنگ در اصفهان نباید به یک عنوان خبری محدود بماند؛ باید به برنامه‌ای عملی برای حمایت از ۴٬۷۰۶ نفری تبدیل شود که امروز در انتظار کمک هستند.
نظر شما