شیرین رجبی: قلعه قمیشلو، جایی که بخشی از فیلم «شیرسنگی» در آن مقابل دوربین رفت، امروز میان ضرورت مرمت و محدودیت‌های گردشگری در یک زیستگاه ارزشمند ایستاده است. «شیرسنگی»، ساخته مسعود جعفری جوزانی در سال ۱۳۶۵، از آثار شاخص سینمای ایران محسوب می‌شود؛ فیلمی با حضور عزت‌الله انتظامی، علی نصیریان و علیرضا شجاع‌نوری که روایت تاریخی و فضای بختیاری آن در حافظه سینمادوستان مانده است. اکنون، چهار دهه پس از ساخت فیلم، آینده این لوکیشن تاریخی به تأمین اعتبار و رعایت الزامات حفاظت از حیات‌وحش گره خورده است.
چرا پروژه گردشگری پارک ملی قمیشلو متوقف شد؟
به گزارش آریا خبر معصومه صفایی، معاون دفتر حفاظت و مدیریت حیات‌وحش سازمان حفاظت محیط‌زیست، به مهر گفته است طرحی که حدود چهار تا پنج سال مطرح بوده، بازسازی قلعه ظل‌السلطان و گردشگری حیات‌وحش را دربرمی‌گیرد. برآورد بازسازی، حدود ۱۷۰ میلیارد تومان است؛ رقمی که سرمایه‌گذار درباره بازگشت آن صرفاً از گردشگری حیات‌وحش تردید دارد. پیشنهاد افزودن جاذبه‌های گردشگری جمعی نیز به‌دلیل ناسازگاری با ملاحظات حفاظتی پذیرفته نشده است. بنابراین، با وجود فراخوان و مراجعه سرمایه‌گذار، پروژه فعلاً متوقف مانده است. این توقف، ضرورت تفکیک دو موضوع را برجسته می‌کند: الف) حفاظت اضطراری از بنای تاریخی ب) اجرای یک مجموعه درآمدزای گردشگری
در واقع وابسته‌کردن همه اقدامات حفاظتی به موفقیت سرمایه‌گذاری می‌تواند زمان نجات بخش‌های آسیب‌پذیر را عقب بیندازد. در مقابل، تعریف فعالیت اقتصادی بدون تعیین ظرفیت پذیرش بازدیدکننده، پاسخ روشنی به حساسیت‌های محیطی نمی‌دهد.
تاریخچه قلعه قمیشلو؛ شکارگاه قاجاری با ۱۲۲ اتاق
قمیشلو در شمال غرب اصفهان، با نام مسعودمیرزا ظل‌السلطان، پسر ناصرالدین‌شاه و حاکم اصفهان، پیوند دارد. این قلعه در دوره قاجار، بخشی از مجموعه شکارگاهی و اقامتی او بود. گزارش مندرج در مهر در سال ۱۳۸۸، شمار فضاهای آن را ۱۲۲ اتاق و هفت حیاط عنوان کرده است؛ ابعادی که نشان می‌دهد با یک عمارت کوچک روبه‌رو نیستیم، بلکه مجموعه‌ای گسترده نیازمند نگهداری مستمر است. طبق توضیحات روح‌الله سیدالعسگری، معاون میراث‌فرهنگی استان اصفهان، قلعه در حدود ۱۲ کیلومتری شمال شرقی تیران قرار دارد و سال ۱۳۸۰ با شماره ۵۴۳۷ ثبت ملی شده است. وسعت تقریبی بنا در گزارش اخیر، ۹ هزار مترمربع اعلام شده و فضاهای آن شامل اندرونی، بیرونی، حیاط‌خلوت، اصطبل، انبار، حمام و محل استقرار نگهبانان و خدمه است. مرمت چنین مجموعه‌ای باید ارتباط اجزا و اصالت معماری را نیز حفظ کند. تسنیم
سابقه مرمت قلعه قمیشلو؛ از ۱۳۸۸ تا مشارکت مردمی
بررسی‌ها پیشین نشان می‌دهد مرمت قمیشلو موضوع تازه‌ای نیست. دوم شهریور ۱۳۸۸، جواد رحمتی، رئیس وقت اداره حفظ و احیای بناها و محوطه‌های تاریخی میراث فرهنگی اصفهان، از تعمیر و بازسازی هزار و ۲۰۰ متر از سقف‌های قلعه با اعتبار ۱۴۲ میلیون تومان خبر داده بود. این عملیات با همکاری نمایندگی میراث فرهنگی شهرستان تیران و کرون انجام شد. بنابراین، روایت مرمت بنا را باید فرایندی چندمرحله‌ای دانست. در گزارش دیگری در سال ۱۳۹۹، جلیلیان، عضو انجمن دوستداران میراث فرهنگی تیران و کرون، توضیح داده بود که سال ۱۳۹۳، پس از مشاهده خطر تخریب سقف شاه‌نشین، با کمک مردم و نظارت میراث فرهنگی اقداماتی انجام شد؛ اقداماتی که به گفته او در حد رفع خطر بود. این سابقه، نقش انجمن‌های محلی را در جلوگیری از تشدید آسیب‌ها نشان می‌دهد. در سال ۱۴۰۱ نیز محسن مظاهری، رئیس وقت اداره میراث فرهنگی شهرستان، نیاز مرمت قلعه را ۲۰ میلیارد تومان برآورد کرده بود گر چه این رقم با برآورد فعلی ۱۷۰ میلیارد تومانی فاصله دارد. چندی پیش در شهریور ۱۴۰۵، نیز امیر کرم‌زاده، مدیرکل میراث فرهنگی اصفهان، دوباره از آغاز مرمت بخش‌هایی از قلعه با مشارکت انجمن دوستداران میراث فرهنگی تیران و کرون خبر داد و سیدالعسگری نیز بر تداوم حفاظت و پایش بنا تأکید کرد.
مالکیت و بوم‌گردی؛ گره قدیمی احیای قلعه قمیشلو
پیشینه گردشگری این مجموعه به طرح فعلی محدود نیست. سید رحمان دانیالی، مدیرکل وقت حفاظت محیط‌زیست اصفهان، در مهر ۱۳۹۷ احتمال واگذاری بخش‌هایی برای گردشگری و اقامتگاه بوم‌گردی را مطرح کرده بود. در شهریور ۱۳۹۹ نیز صدور سند ۱۸ هکتار به نام میراث فرهنگی، شامل ۱۲ هکتار قلعه و باغ و شش هکتار اراضی پیرامونی، مناقشه ایجاد کرد. مریم کرمانی، سرپرست اداره‌کل حفاظت محیط‌زیست اصفهان، نیز بر رعایت همزمان الزامات میراثی و حفاظتی تأکید کرده است.
از «شیرسنگی» تا «کاروان‌ها»؛ فرصت گردشگری سینمایی اصفهان
پیش‌تر، احیای مجموعه تاریخی مزرعه حاج حسن در کوهپایه، معروف به لوکیشن فیلم «کاروان‌ها» با بازی آنتونی کوئین، مطرح شده بود. این مجموعه حدود ۱۹۰ هکتار وسعت دارد و شکل‌گیری آن به حاج حسن جواهری، منشی دربار کریم‌خان زند، نسبت داده می‌شود که بناهای مسکونی، آب‌انبار و حمام، بخشی از عناصر تاریخی آن هستند.
نظر شما