مانی مهدوی: طرح فروش کیلویی نان بار دیگر بحث درباره شیوه قیمت‌گذاری و کیفیت نان را داغ کرده است. اتاق اصناف ایران، عرضه نان بر اساس وزن را راهی برای افزایش شفافیت و کاهش کم‌فروشی می‌داند؛ در مقابل، منتقدان هشدار می‌دهند که بدون تعیین ضوابط روشن برای وزن نان پخته و میزان رطوبت آن، این تغییر می‌تواند کیفیت نان تحویلی به مردم را تحت تأثیر قرار دهد.
به گزارش آریا خبر محور اصلی اختلاف، تنها جایگزینی ترازو با شمارش تعداد نان نیست؛ پرسش این است که مبنای محاسبه قیمت چه خواهد بود و چگونه می‌توان هم‌زمان، وزن و کیفیت نان را کنترل کرد.
طرح فروش کیلویی نان چگونه اجرا می‌شود؟
قاسم نوده فراهانی، رئیس اتاق اصناف ایران، در اظهارات منتشرشده در ۲۹ مهر ۱۴۰۵، از برنامه ابلاغ عرضه وزنی نان تا اوایل آبان خبر داده است. به گفته او، وزارت کشور مسئول ابلاغ طرح خواهد بود و سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان باید پیش از آن، کیفیت نان و شرایط تولید را بررسی کند. در جزئیات اعلام‌شده، تجهیز نانوایی‌ها به ترازوهای دیجیتال و نصب اطلاعات وزن و قیمت در معرض دید مشتریان پیش‌بینی شده است. هدف اعلامی این است که خریدار بداند در برابر مبلغ پرداختی، چه مقدار نان دریافت می‌کند. نوده فراهانی همچنین در توضیحاتی که دوم آبان منتشر شد، از برنامه اجرای آزمایشی فروش وزنی نان سنگک در تهران سخن گفته است. بر اساس این توضیحات، قرار است پس از مرحله آزمایشی، نظارت بر عرضه وزنی نان در استان‌ها به استانداران سپرده شود. این اظهارات، بیانگر برنامه اعلام‌شده اتاق اصناف است و به‌تنهایی آغاز اجرای سراسری طرح را اثبات نمی‌کند.
چانه ۶۵۰ گرمی با نان ۶۵۰ گرمی تفاوت دارد
یکی از ابهام‌های مهم طرح، تفاوت وزن خمیر با وزن نان آماده مصرف است. عدد ۶۵۰ گرم در توضیحات رئیس اتاق اصناف، به وزن چانه نان سنگک اشاره دارد؛ بنابراین نباید آن را وزن قطعی نان پس از پخت دانست. خود او نیز تعیین وزن نان حاصل از این چانه را نیازمند بررسی کارشناسی دانسته است. از نظر علمی، خمیر در جریان پخت، بخشی از آب خود را از دست می‌دهد و وزن آن کاهش می‌یابد. میزان این کاهش به عواملی مانند ترکیب خمیر و شرایط پخت وابسته است؛ بنابراین نمی‌توان یک نسبت ثابت را بدون بررسی به همه انواع نان تعمیم داد. پژوهش‌های مربوط به فرایند پخت نیز نقش خروج رطوبت در کاهش جرم نان را نشان می‌دهند. در نتیجه، برای اجرای دقیق فروش کیلویی نان باید مشخص شود وزن‌کشی در چه مرحله‌ای انجام می‌شود و چه ضوابطی برای رطوبت و کیفیت محصول وجود دارد. این موضوع، یکی از محورهای اصلی ارزیابی فنی طرح است.
نگرانی منتقدان؛ وزن بیشتر با چه کیفیتی؟
محمدجواد کرمی، رئیس کارگروه آرد و نان اتاق اصناف تهران، معتقد است عرضه کیلویی نان، با وجود مزیت احتمالی در شفافیت قیمت، با چالش‌های فنی و کیفی مهمی روبه‌روست. او برای توضیح تفاوت وزن خمیر و نان، نمونه‌ای از چانه ۶۰۰ گرمی و نان پخته حدود ۴۰۰ گرمی مطرح کرده است؛ در این مثال، هر کیلوگرم نان معادل حدود دو و نیم قرص خواهد بود. این اعداد باید به‌عنوان مثال مطرح‌شده از سوی او خوانده شوند، نه استانداردی قطعی برای همه نان‌ها. کرمی همچنین درباره رعایت استانداردهای وزن و رطوبت و احتمال افت کیفیت هشدار داده و گفته است که محاسبه نرخ در کارت‌خوان‌های نانینو به‌صورت کیلویی انجام خواهد شد. تحلیل این نگرانی آن است که اگر کنترل فروش فقط بر عدد ترازو متمرکز شود، کیفیت پخت ممکن است در حاشیه قرار گیرد. نانی که رطوبت بیشتری دارد، الزاماً نان باکیفیت‌تری نیست؛ همان‌طور که کاهش وزن نیز به‌تنهایی اثبات‌کننده کم‌فروشی نیست. ارزیابی منصفانه به بررسی هم‌زمان وزن، رطوبت و وضعیت پخت نیاز دارد.
موافقان فروش وزنی نان چه می‌گویند؟
استدلال اصلی موافقان، روشن‌شدن رابطه قیمت و مقدار نان دریافتی است. در فروش تعدادی، تفاوت اندازه و وزن نان‌ها می‌تواند مقایسه خرید را برای مصرف‌کننده دشوار کند. عرضه وزنی، در صورت اجرای دقیق، امکان بررسی روشن‌تری از مقدار خرید فراهم می‌کند. اتاق اصناف نیز کاهش زمینه‌های کم‌فروشی و افزایش شفافیت عرضه را از اهداف طرح عنوان کرده است. با این حال، تحقق این اهداف به شیوه وزن‌کشی، اعلام روشن نرخ و نظارت بر کیفیت وابسته خواهد بود.
آیا فروش کیلویی نان به معنای افزایش قیمت است؟
تغییر واحد فروش از «عدد» به «کیلوگرم»، به‌خودی‌خود افزایش یا کاهش قیمت را نشان نمی‌دهد. برای سنجش اثر واقعی طرح بر هزینه خانوار، باید قیمت مقدار یکسانی از نان با کیفیت مشابه، پیش و پس از اجرا مقایسه شود. ابهام مهم دیگر این است که نرخ هر کیلوگرم نان پخته چگونه تعیین خواهد شد و تفاوت انواع نان و شرایط تولید چه جایگاهی در قیمت‌گذاری خواهد داشت. تا زمانی که جزئیات اجرایی و نرخ‌های قابل استناد روشن نباشد، نمی‌توان درباره اثر نهایی طرح بر هزینه خرید نان حکم قطعی داد.
موفقیت طرح به چه عواملی بستگی دارد؟
از مجموع اظهارات و چالش‌های مطرح‌شده می‌توان نتیجه گرفت که موفقیت فروش کیلویی نان، فراتر از نصب ترازو در نانوایی‌هاست. تعیین مبنای وزن‌کشی، اعلام شفاف قیمت هر کیلوگرم، کنترل دقت ترازوها و تدوین ضوابط قابل سنجش برای کیفیت پخت، از مسائل تعیین‌کننده‌اند. اجرای آزمایشی در تهران می‌تواند فرصتی برای سنجش این مسائل باشد؛ به شرط آنکه نتایج آن درباره کیفیت نان، هزینه خرید و مشکلات اجرایی بررسی و منتشر شود. در نهایت، معیار ارزیابی طرح باید روشن باشد: آیا مصرف‌کننده در برابر مبلغ پرداختی، مقدار مشخصی نان با کیفیت قابل قبول دریافت می‌کند؟
نظر شما