آریا خبر: در شرایطی که آینده مذاکرات ایران و آمریکا همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد، تازه‌ترین اظهارات دو نماینده مجلس بار دیگر بحث درباره وجود کانال‌های ارتباطی میان تهران و واشنگتن را داغ کرده است؛ کانال‌هایی که اگرچه هنوز به معنای آغاز مذاکره مستقیم نیستند، اما نشان می‌دهند پیام‌ها میان دو طرف همچنان در حال رفت‌وآمد است.
انتقال پیام‌های غیرمستقیم آمریکا از طریق میانجی‌ها در نیویورک
به گزارش آریا خبر حسن قشقاوی، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، از انتقال پیام‌های غیرمستقیم آمریکا از طریق میانجی‌ها در نیویورک خبر داده و در عین حال تأکید کرده که این روند را نباید مذاکره مستقیم دانست. از سوی دیگر، علیرضا سلیمی، عضو هیئت‌رئیسه مجلس، از دریافت پیام‌هایی از سوی آمریکا و بررسی آنها خبر داده است. اهمیت این تحولات زمانی بیشتر می‌شود که موضوع تنگه هرمز و هفت شرط ایران نیز در مرکز رایزنی‌ها قرار گرفته است. گزارش‌های اخیر نیز از ادامه تلاش میانجی‌هایی مانند قطر برای انتقال پیام میان تهران و واشنگتن خبر می‌دهند و نشان می‌دهند اختلاف اصلی بر سر نحوه و ترتیب اجرای اقدامات مورد نظر دو طرف است. در چنین فضایی، پرسش اصلی این است که آیا پیام‌های منتقل‌شده می‌تواند مقدمه‌ای برای باز شدن دوباره مسیر دیپلماسی باشد یا اینکه صرفاً بخشی از مدیریت بحران میان دو طرف محسوب می‌شود؟ اظهارات قشقاوی و سلیمی در عین حال یک پیام روشن دارد: حتی اگر کانال ارتباطی فعال باشد، تهران قرار نیست بدون تحقق شروط خود به وضعیت گذشته بازگردد.
پیام آمریکا به ایران از نیویورک چگونه منتقل شد؟
حسن قشقاوی درباره آخرین وضعیت ارتباطات میان ایران و آمریکا تأکید کرده است که آنچه در نیویورک رخ داده، مذاکره مستقیم میان دو کشور نبوده است. به گفته او، در جریان حضور دیپلمات‌های ایرانی و وزیر امور خارجه ایران در نیویورک، میانجی‌ها تلاش کرده‌اند پیام‌هایی را از سوی آمریکا به شکل غیرمستقیم منتقل کنند. قشقاوی در همین زمینه میان «تبادل پیام» و «مذاکره مستقیم» تفاوت قائل شده و گفته است اگر منظور از مذاکره، تبادل پیام از طریق واسطه‌ها باشد، چنین اتفاقی رخ داده است؛ اما نمی‌توان آن را مذاکره مستقیم ایران و آمریکا نامید. این تفکیک از نظر سیاسی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا در شرایط فعلی هرگونه ارتباط میان تهران و واشنگتن می‌تواند به‌سرعت به‌عنوان نشانه‌ای از آغاز مذاکرات جدید تفسیر شود. با این حال، روایت مطرح‌شده از سوی قشقاوی نشان می‌دهد که فعلاً نباید از این پیام‌رسانی‌ها نتیجه گرفت که مذاکرات رسمی و مستقیم آغاز شده است.
حسن قشقاوی؛ روایت ایران درباره پیام آمریکا واحد است
حسن قشقاوی در بخش دیگری از اظهارات خود تأکید کرده که در داخل ایران درباره اصل موضوع پیام‌رسانی اختلافی وجود ندارد. او با اشاره به روایت‌هایی که از سوی طرف آمریکایی درباره ارتباطات میان دو کشور مطرح می‌شود، معتقد است بخشی از این روایت‌ها می‌تواند در چارچوب فضای روانی و جنگ روانی تحلیل شود. قشقاوی گفته است دولت، مجلس، نیروهای نظامی و دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی در این زمینه یک موضع مشترک دارند و آن اینکه پیام‌هایی از طریق میانجی‌ها منتقل شده است. به گفته این نماینده مجلس، مشخص نیست پس از بازگشت وزیر امور خارجه ایران از نیویورک، اقدام تازه‌ای در زمینه پیام‌رسانی انجام شده باشد و او نسبت به وقوع تحول جدید در این زمینه ابراز تردید کرده است. بنابراین، در روایت قشقاوی، مذاکرات ایران و آمریکا در شرایط فعلی بیشتر در سطح پیام‌رسانی غیرمستقیم قرار دارد تا گفت‌وگوی رسمی و مستقیم.
تنگه هرمز؛ هفت شرط ایران در مرکز رایزنی‌ها
یکی از مهم‌ترین بخش‌های اظهارات قشقاوی به تنگه هرمز مربوط می‌شود؛ موضوعی که در هفته‌های اخیر به یکی از محورهای اصلی رایزنی‌های منطقه‌ای تبدیل شده است. قشقاوی تأکید کرده است که باز شدن تنگه هرمز منوط به تحقق هفت شرط ایران است. او همچنین گفته است که این شروط پیش‌تر در چارچوب مذاکرات اسلام‌آباد مطرح شده و موضع ایران در این زمینه تغییر نکرده است. بر اساس روایت او، تفاوت اصلی در روند جدید، بیشتر به فشرده شدن جدول زمانی مربوط می‌شود. قشقاوی توضیح داده که در مذاکرات اسلام‌آباد درباره زمان‌های ۳۰ و ۶۰ روزه صحبت شده بود، اما در پیشنهاد جدید، ایران از طرف مقابل خواسته است اقدامات مورد نظر را ظرف هفت روز انجام دهد و پس از آن، روند بازگشایی تنگه آغاز شود. این موضوع در گزارش‌های اخیر نیز مورد تأکید قرار گرفته است؛ به‌گونه‌ای که مقام‌های ایرانی همچنان تحقق شروط هفت‌گانه را پیش‌شرط بازگشایی تنگه هرمز اعلام کرده‌اند.
قشقاوی؛ آمریکا هنوز درباره شروط ایران تصمیم نگرفته است
سخنگوی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس در ادامه گفته است که پیشنهاد ایران مطرح شده، اما آمریکا هنوز درباره آن تصمیم نهایی نگرفته است. این موضع نشان می‌دهد که از نگاه تهران، مسئله اصلی صرفاً دریافت یا ارسال پیام نیست، بلکه محتوای این پیام‌ها و نحوه پاسخ آمریکا به شروط ایران اهمیت تعیین‌کننده دارد. در واقع، کانال ارتباطی می‌تواند فعال باشد، اما تا زمانی که درباره مطالبات اصلی دو طرف توافقی حاصل نشود، نمی‌توان از پیشرفت جدی در مذاکرات سخن گفت. گزارش‌های منتشرشده نیز نشان می‌دهد که پاسخ آمریکا از مسیر میانجی‌ها به ایران منتقل شده و تلاش‌های دیپلماتیک برای نزدیک کردن دیدگاه‌های دو طرف ادامه دارد. در عین حال، اختلاف بر سر ترتیب اجرای اقدامات همچنان یکی از مسائل مهم میان طرفین عنوان شده است.
فشار داخلی آمریکا؛ تحلیل قشقاوی از محاسبات واشنگتن
قشقاوی در بخش دیگری از سخنان خود به شرایط داخلی آمریکا و تأثیر آن بر تصمیم‌های دولت این کشور پرداخت. او معتقد است فشارهای داخلی، اختلافات سیاسی و فضای انتخاباتی می‌تواند بر محاسبات مقام‌های آمریکایی تأثیرگذار باشد. از نگاه این نماینده مجلس، تحولات منطقه‌ای نیز در کنار عوامل داخلی آمریکا قرار گرفته و می‌تواند تصمیم‌گیری واشنگتن را پیچیده‌تر کند. قشقاوی همچنین به تحولات منطقه و درگیری‌های چند سال اخیر اشاره کرده و معتقد است مجموعه این شرایط می‌تواند فضای تصمیم‌گیری در کاخ سفید را تحت تأثیر قرار دهد. بر این اساس، از نگاه او، رفتار آمریکا در قبال ایران را نمی‌توان جدا از تحولات گسترده‌تر منطقه و فشارهای داخلی این کشور بررسی کرد.
علیرضا سلیمی؛ پیام‌های آمریکا در حال بررسی است
در سوی دیگر، علیرضا سلیمی، عضو هیئت‌رئیسه مجلس، نیز دریافت پیام از سوی آمریکا را تأیید کرده است. سلیمی گفته است آمریکایی‌ها پیام‌هایی ارسال کرده‌اند و ایران در حال بررسی آنهاست؛ با این حال، این پیام‌ها به معنای تغییر موضع تهران نیست. او تأکید کرده است که ایران به شرایط قبل بازنخواهد گشت. استدلال سلیمی این است که توان پاسخگویی نظامی ایران نسبت به گذشته افزایش پیدا کرده و در مقابل، نقاط ضعف آمریکا نیز برای تهران آشکارتر شده است. این اظهارات نشان می‌دهد که حتی در صورت فعال بودن کانال‌های دیپلماتیک، از نگاه این نماینده مجلس، مذاکره احتمالی باید بر مبنای شرایط جدید صورت گیرد و بازگشت به وضعیت گذشته قابل قبول نیست.
سلیمی: از مطالبات هفت‌گانه کوتاه نمی‌آییم
سلیمی همچنین بر ادامه موضع ایران درباره مطالبات هفت‌گانه تأکید کرده است. او گفته است که پیام‌های آمریکا در حال بررسی است، اما تهران به هیچ عنوان از خواسته‌های خود عقب‌نشینی نخواهد کرد. این موضع در حالی مطرح می‌شود که موضوع بازگشایی تنگه هرمز همچنان به هفت شرط ایران گره خورده است. مقام‌های ایرانی در روزهای اخیر نیز تأکید کرده‌اند که تا زمان تحقق این شروط، تغییری در وضعیت تنگه ایجاد نخواهد شد. بنابراین، حتی اگر پیام‌رسانی میان دو کشور ادامه پیدا کند، مسیر دستیابی به توافق همچنان به تصمیم‌های طرف آمریکایی درباره شروط ایران وابسته خواهد بود.
احتمال جنگ ایران و آمریکا؛ سلیمی چه می‌گوید؟
موضوع احتمال بازگشت به شرایط جنگی نیز بخش دیگری از گفت‌وگوی سلیمی بوده است. او در پاسخ به پرسشی درباره احتمال وقوع جنگی مشابه جنگ ۴۰ روزه، به وضعیت اقتصادی آمریکا و سیاست‌های دونالد ترامپ اشاره کرده است. سلیمی معتقد است ترامپ در تلاش برای مدیریت بازار انرژی است و شرایط اقتصادی داخل آمریکا نیز بر تصمیم‌های این کشور تأثیر دارد. در این میان، ارزیابی احتمال تشدید تنش میان ایران و آمریکا تنها به مسائل نظامی محدود نمی‌شود؛ بلکه اقتصاد، بازار انرژی، تحولات منطقه‌ای و وضعیت مذاکرات نیز در محاسبات دو طرف نقش دارند. از همین رو، پیام‌رسانی‌های اخیر را می‌توان تلاشی برای مدیریت همین وضعیت پرتنش دانست؛ هرچند هنوز مشخص نیست این روند در نهایت به کاهش تنش یا دور تازه‌ای از تقابل منجر خواهد شد.
پیام‌ها ردوبدل می‌شوند، اما مذاکره مستقیم هنوز در راه است
آنچه از مجموع اظهارات حسن قشقاوی و علیرضا سلیمی به دست می‌آید، تصویری از ارتباطات غیرمستقیم میان ایران و آمریکا است؛ ارتباطاتی که از مسیر میانجی‌ها انجام شده و همچنان ادامه احتمالی آن مورد توجه قرار دارد. قشقاوی بر این نکته تأکید دارد که آنچه در نیویورک اتفاق افتاده، انتقال پیام بوده و نه مذاکره مستقیم. سلیمی نیز دریافت پیام‌های آمریکا را تأیید کرده، اما هم‌زمان بر بررسی دقیق آنها و پایبندی ایران به مطالبات هفت‌گانه تأکید دارد. در همین حال، تنگه هرمز به یکی از مهم‌ترین محورهای این رایزنی‌ها تبدیل شده و موضع ایران درباره مشروط بودن بازگشایی آن همچنان پابرجاست. گزارش‌های اخیر نیز ادامه میانجی‌گری‌ها و انتقال پاسخ آمریکا از مسیر واسطه‌ها را تأیید می‌کنند. بنابراین، در شرایط فعلی نمی‌توان با قطعیت از آغاز دور تازه مذاکرات مستقیم ایران و آمریکا سخن گفت. آنچه وجود دارد، کانال‌های پیام‌رسانی و تلاش برای سنجش مواضع دو طرف است؛ مسیری که نتیجه آن می‌تواند بر آینده تنش میان تهران و واشنگتن، وضعیت تنگه هرمز و حتی احتمال بازگشت به مسیر دیپلماسی تأثیر بگذارد.
